Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi – Mardin-Urfa-Antep

Önce Oku, Sonra Yıldızla Beni
Genel Skor
[Total: 7 Average: 3.9]

Güneydoğu Anadolu, Türkiye içi seyahat planları olanların ilk alternatiflerinden. Genellikle GAP Turu olarak adlandırılan bu rota, Mardin, Şanlıurfa ve Gaziantep’ten oluşuyor çoğunlukla. Kültürel dokusu, canlı tarihi ve leziz yemekleri ile gerçekten de Güneydoğu Anadolu bulunmaz bir nimet. Ben de böyle bir rota planlayanlar için Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi oluşturayım dedim. Başlamadan önce, daha önce “İç Anadolu Gezi Rehberi” ve “Doğu Anadolu Gezi Rehberi“mi buraya ve buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi

Mardin

Çok eski, eski olduğu kadar da zengin bir kent Mardin. Urfa tarafından gelenler için şehrin girişi şahane bir manzaraya ev sahipliği yapıyor. Doğudan, Midyat tarafından gelenler ise bu güzellikten mahrum kalıyor maalesef. Uzaktan ne kadar güzel olsa da eski şehrin içine girdikçe modern devlet mimarisi kendini tüm dejenere unsurları ile gösteriyor. Beton ve plastik ucubeler her yeri sarmış. Yine de Türkiye’nin en güzel kentlerinden biri. Labirent misali sokaklarında kaybolmak başlı başına bir ayrıcalık.

Mardin Sokakları

Adı, Süryanice kale anlamına gelen Merdo kelimesinden geliyor. Mardin, merdonun çoğulu. Kaleler demek. Yakın çevresinde bulunan 4 adet kaleden dolayı bu ismi almış. Fethedilmesi zor bir tepenin üzerine gerdanlık gibi kurulmuş. Yıllar boyunca Romalılar, Araplar, Artuklular, Akkoyunlular tarafından yönetilmiş. Şehirde güzel denilebilecek ne kadar güzel eser varsa ya Artuklulardan ya da Akkoyunlulardan kalma. Osmanlı taş üstüne taş koymamış. 30-40 sene önce şehrin çok daha güzel olduğu söyleniyor. Bozulma bu 40 sene içerisinde başlamış.

Güneydoğu Anadolu Turu - Mardin

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi – Mardin

Şehrin çoğu Arap. 1910 yılına kadar Süryaniler nüfusun neredeyse yarısını oluşturuyormuş ama sonrasında “ha Ermeni, ha Süryani” politikasına kurban gitmişler. Çoğu kaçmış. Bir kısmı İstanbul’da, çoğu İsveç’te. Süryani nüfusunun tamamının 2000 civarında olduğu söyleniyor. Kürtler ise varoşları tutmuş.

Geçmişten beri ticari olarak hareketli bir kent. Bağdat, Musul, Anadolu hattında kavşak görevi görmüş. Ticaret Arapların tekeline girmiş; Süryaniler kuyumculukta meziyetlerini sergilemişler; Kürtler ise aşağıda göreceğiniz uçsuz bucaksız ovanın kontrolünü ellerine almışlar ve kervanların güvenliğinden sorumlu olmuşlar. Aralarında güzel bir iş bölümü oluşturmuşlar anlayacağınız.

Kentin tabii ki en önemli unsuru, dar sokakları, taş konakları ve çok az sayıda görebileceğiniz şahane cumbalı evleri. Labirent gibi dar sokaklarına araba giremiyor. Bu yüzden çöp toplama işi eşekler sayesinde yapılıyor. Eşeklerin adları Çari, Dara ve Reşo. Hatta geçenlerde Mardin Belediyesi, bu üç eşeği emekli ederek onlara bir tören bile düzenlemiş. Emeklilik ikramiyesi olarak da ölünceye kadar bakımları yapılacak. Gerçekten hoş ve ilginç bir haber.

Çarşıya gelince ise çarşı boylu boyunca restoran, şarapçı, takıcı, kuyumcu. Tipik bir şark cümbüşü havası hakim.

En önemli yapılar Ulu Camii ve Zenciriye Medresesi. Zenciriye Medresesi’nin merdivenleri oldukça dik ama tırmanınca dehşet bir manzara karşılıyor insanı. Şehrin biraz aşağısına doğru Kasımiye Medresesi var. Değişik, güzel bir yapı. Bahçesinden bakınca uçsuz bucaksız Suriye Ovası’nı görüyorsunuz.

Suriye Ovası

Yemek yemek için onlarca alternatif mevcut. Kervansaraydan bozma yerlerden birine atın kendinizi pişman olmazsınız. Yemekler leziz. Tatlılar zaten doğuda hiç sürpriz yaşatmıyor.

Deyrül Zaferan Manastırı

Kentin 5 km. kadar doğusunda çevresi yalnızca badem ve zeytin ağaçları ile çevrili ıssız bir yer. Süryani cemaatinin en önemli dini merkezlerinden biri. Olağanüstü bir mimariye sahip. Gitmeden dönmek yanlış olur. En önemli din adamlarına Patrik adı veriliyor. Sadece bir tane Patrik var. Eskiden Patrik ve Patrikhane Mardin’de imiş. Timur Mardin’dekini yakıp yıkınca Şam’a taşınmış. Diğer önemli din adamlarına ise Metropolit adı veriliyor. 4 tane mevcut. İkisi Mardin’de biri İstanbul’da biri Adıyaman’da. Deyrül Zaferan’da da bir metropolit bulunuyor. İçeride Midyat ve çevre köylerden gelen Süryani çocuklara eğitim veriliyor. Restorasyonu İstanbul’daki Süryani işadamları yaptırmış. Çevredeki zeytin ve badem ağaçlarının geliri Manastıra ait.

Süryani Alfabesi ile Yazılmış Bir Yazı

Midyat

Mimari açıdan Türkiye’nin en ilginç kentlerinden biri. Ama Türkiye’deki her güzel kentin kaderinde yazılı olduğu gibi burası da olumsuz anlamda değişmeye başlamış. Gittiğimde birkaç eve dozer girmiş, yıkmaya başlamıştı.

Eski kent ile yeni kent arası 3 kilometre civarı. Bankalar, belediye binaları Estel adı verilen yeni kentte. Eski Midyat’taki evler ise tek kelimeyle şahane. Çoğu pansiyon olmaya niyetlenmiş. En güzelini Çekül Vakfı onartmış, konukevi yapmış. O bildiğiniz, gördüğünüz çoğu Midyat fotoğrafı bu evin çatısında çekilmiş. Giriş 2 tl.

Midyat Konukevi

Yemek için en iyi alternatiflerden biri “Gelüşke Han”. Fiyatlar makul, yemekler leziz.

Bununla birlikte, Mardin gerçekten görülecek, gezilecek onlarca yere sahip. Hepsini gezmek benim yapabileceğim bir şey değildi. Arabasız gerçekten zor bir rota. Toplu taşıma ile asıl görülmesi gereken Süryani köylerine gidilmesi maalesef imkansız. Güzel olduğunu duyduğum, bir dahaki sefere daha planlı olarak gideceğim yerler şu şekilde: Midyat’ta bulunan Gülgöze, Altıntaş, Anıtlı, İzbırak, Barıştepe Köyleri. Savur, Dargeçit, Kızıltepe, Derik ilçeleri. Gitme planı yapanlar bu bölgeleri atlamazlarsa pişman olmazlar sanırım.

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi-Midyat

Urfa

Sanırım Urfa, Türkiye’nin en karakterli, en usturuplu şehri. Türk-Devlet tipi mimari standartlarına henüz tam anlamıyla ulaşamadığı için şanslı. Gözle görülen bir bozulma yok. Eski Urfa denilen şehir merkezi, güzellikten nasibini fazlasıyla almış. Hem sessiz sakin, hem de misafirperver insanlara ev sahipliği yapıyor. İnsanlar hurafelere olabildiğince bağlı. 2000-3000 yıllık geçmişi olan hurafeler bunlar. Bu bağlılık belki de şehrin bozulmamasının ana nedeni. Yoksa Balıklıgöl, balık çiftliği de yapılabilirdi. İnsanlar şehirlerine ve Balıklıgöl’e çok ayrı bir kutsiyet addediyor.

Urfa Balıklıgöl

Balıklıgöl’de balıklara yem atmadan olmaz tabii ki. Sayısız, iri iri bir sürü balık. Eskiden daha fazla imiş. Şimdi azaldığını söylüyorlar. Tepede Urfa Kalesi var. Çok bir şey kalmamış ama Urfa Ovası boylu boyunca göz önüne seriliyor.

Şehir merkezinde çok büyük ve güzel bir müze var. Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi. Gerçekten hakkı verilerek yapılmış. Yapıldıkça bir sürü eser, mozaik de fışkırmış zeminden. Bir kısmı Antep’ten getirilmiş. Gidilmezse olmaz.

Göbeklitepe

İnsanlık tarihinin en eski yapısı olduğu iddia ediliyor. Bilen biri için muazzam derinlikler, bilgiler barındırıyor. Şehir merkezinden yaklaşık 10 km. uzakta. Ama gelin görün ki şehirden oraya giden toplu taşıma aracı yok. Hem bu denli önemli bir şeye sahipsiniz hem de toplu taşıma aracıyla ulaşmayı imkansız hale getiriyorsunuz.  Türk vizyonsuzluğunun ve ilgisizliğinin tipik örneği. Özel araç ve taksi olmadan gidilemiyor maalesef.

Bu gezi, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ilgisizliğini, boşvermişliğini de göstermesi açısından önemli benim için. Sürekli eleştirel bir tutum takınmak istemiyorum ama maalesef durum böyle.

Göbeklitepe-Urfa

 

Birecik-Halfeti

Birecik bilindiği üzere nesli tükenmekte olan “kelaynak” kuşları ile ünlü. Bir üretim merkezine almışlar kuşları, kafeste bekletiyorlar. Onların da uçası gelmiyor zaten. Bütün gün tembellik yapıyorlar.

Gurmelik iddiam yok ancak hayatımda yediğim en güzel kebabı Birecik’te yedim. İkinci Bahar adlı restoranda haşhaşlı kebabı yemeden dönmek çok büyük hata olur. Hemen yanında Sahil Restoran var. Gitmedim ama gidenler oranın da çok iyi olduğunu söylüyor.

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi - Rumkale/Halfeti

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi – Rumkale/Halfeti

Halfeti ise olağanüstü bir yer. Antep sınırında. Akıllı üç beş kişinin elinde Güneydoğu’nun cazibe merkezlerinden birine dönüşebilirmiş. Ama dönüşememiş. Baraj suyu altında kaldıktan sonra ayrı bir egzotizme büründüğünü söylüyorlar. Ulaşım teknelerle yapılıyor. Yüzüklerin Efendisi filminin sahnelerini aratmayacak boğazlardan geçilerek ulaşılıyor. Anlatmaya kelimelerin yetmeyeceği ve beni çok şaşırtan bir yerdi.

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi - Halfeti

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi – Halfeti

Gaziantep

Seveni nedense çok seviyor ama ben yemek ve tatlı dışında bir şey bulamadım, göremedim. Çarşılarının çok daha güzelleri Urfa’da var. Kalabalık, yolunu kaybetmiş bir şehir. Hafta sonları şehir zombi saldırısına uğramış kadar boş. Ailecek mangala gidiyorlar. Şehrin üstünü duman alıyor.

Gelelim en can alıcı sorulara: “Antep’te nereden baklava yenir?”, “Antep’te nerede kebap yenir?”

Baklavalarının ya da genel olarak tüm şerbetli tatlılarının tadı gerçekten leziz. Birden fazla alternatif mevcut yemek için. İmam Çağdaş, Koçak, Güllüoğlu en bilinenleri. Lezzet olarak ben pek bir fark görmedim aralarında. Hepsi lezzetli. Künefe için de Cumba adlı mekanı tek geçerim. Hem çeşit çok hem de olağanüstü bir tat. Her daim dolu. Belki erken gitmekte fayda var.

Güneydoğu Anadolu Turu 'nun en Güzel Kısmı: Baklava

Güneydoğu Anadolu Turu ‘nun en Güzel Kısmı: Baklava

Kahvaltıda beyran yiyorlar. Oldukça acı. Acıyla arası olmayanlar tecih etmesin. Üstüne de katmer. Yemek adabını bu kadar iyi bilen insanları tanımak güzel. Eski kent merkezinin orada leziz yemekler yenilecek onlarca yer var. Urfa ciğeri gerçekten dehşet bir şey. Deneyin.

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi - Urfa Ciğeri

Güneydoğu Anadolu Gezi Rehberi – Urfa Ciğeri

Bir de tabii ki Zeugma Müzesi’nden bahsetmek lazım. Türkiye’de gördüğüm en güzel müze gerçekten. Olağanüstü mozaiklere ev sahipliği yapıyor. Ünlü Çingene Kızı isimli mozaik sizi biraz hayal kırıklığına uğratabilir ama genel olarak mozaikler çok etkileyici.

Çingene Kızı

Asıl Antik Zeugma kenti Nizip ilçesi yakınlarında aslında. Araları 8-10 km. Şehir baraj suyu altında kalacağı için son anda apar topar mozaikleri kaçırıyorlar, müzeye yerleştiriyorlar. Bazıları kaçakçıların elinde heba oluyor. Hikayeleri yine üzücü ve acıklı. Bunun dışında anlatılacak, gösterilecek çok şey var ama bu kadarla yetinelim şimdilik. Sorusu olan ya da bilgi almak isteyen olursa yorum kısmına yazabilir.

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu Sayfayı Paylaşmak İster Misin?

Beyefendi Gibi

Seyahat Rehberi ve Gezi Blogu

Beni Takip Et!

Instagram’dan Takipleşelim Mi?